روزنامه نگار_ حسنا رجبی
فاز ۱۱ پارس جنوبی، پروژهای که سالها بهعنوان نماد تأخیر در توسعه بزرگترین میدان گازی مشترک جهان شناخته میشد، اکنون با ورود چاههای جدید به مدار تولید وارد مرحله تازهای شده است. افزایش ظرفیت تولید این فاز مرزی به بیش از ۲۶ میلیون مترمکعب گاز در روز، نهتنها یک دستاورد فنی برای صنعت نفت و گاز ایران محسوب میشود، بلکه از منظر راهبردی در رقابت با قطر بر سر برداشت از مخزن مشترک پارس جنوبی اهمیت ویژهای دارد.
فاز ۱۱ میدان گازی پارس جنوبی سالها یکی از پیچیدهترین پروندههای توسعهای صنعت انرژی ایران بود؛ پروژهای که به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص، در بخش مرزی میدان مشترک با قطر قرار گرفته و هرگونه تأخیر در توسعه آن میتوانست پیامدهای اقتصادی و راهبردی داشته باشد. اکنون با افزایش تولید این فاز، یکی از نقاط حساس زنجیره تولید گاز کشور در مسیر فعالتر شدن قرار گرفته است.
بر اساس آخرین گزارشهای منتشرشده، با بهرهبرداری از یازدهمین حلقه چاه موقعیت SPD11B، ظرفیت تولید گاز غنی فاز ۱۱ پارس جنوبی به بیش از ۲۶ میلیون مترمکعب در روز رسیده است. این چاه بهتنهایی حدود ۲.۵ میلیون مترمکعب در روز به ظرفیت تولید اضافه کرده و نشان میدهد توسعه تدریجی چاههای این فاز همچنان ادامه دارد.
این رقم در مقایسه با ابتدای مسیر تولید فاز ۱۱ اهمیت بیشتری پیدا میکند. زمانی که تولید اولیه این فاز آغاز شد، ظرفیت تولید آن حدود ۱۱ میلیون مترمکعب در روز اعلام شده بود؛ بنابراین افزایش تولید تا سطح فعلی، رشدی بیش از دو برابر را در یک دوره توسعهای فشرده نشان میدهد.
فاز مرزی؛ نقطهای فراتر از یک پروژه اقتصادی
اهمیت فاز ۱۱ تنها به حجم تولید محدود نمیشود. این فاز در بخش شمالی میدان مشترک پارس جنوبی قرار دارد؛ همان مخزنی که در سمت قطر با نام میدان شمالی شناخته میشود. در چنین میادینی، سرعت توسعه و برداشت اهمیت مضاعف دارد، زیرا هر کشور تلاش میکند سهم بیشتری از ذخایر مشترک را در اختیار بگیرد.
میدان پارس جنوبی یکی از بزرگترین ذخایر گازی جهان است و سهم ایران از این میدان حدود نیمی از ساختار کلی آن را شامل میشود. با این حال، پیچیدگی توسعه بخشهای مرزی، نیاز به فناوریهای پیشرفته حفاری، تجهیزات دریایی و مدیریت فشار مخزن، باعث شده برخی پروژهها با تأخیرهای طولانی مواجه شوند.
فاز ۱۱ نمونه بارز همین چالشها بود. این پروژه در سالهای گذشته با حضور شرکتهای بینالمللی مختلف برنامهریزی شد، اما خروج برخی شرکای خارجی در نتیجه تحریمها، روند توسعه را کند کرد و در نهایت ادامه مسیر به شرکتهای داخلی واگذار شد.
افزایش تولید؛ پاسخ به ناترازی گاز
رشد تولید فاز ۱۱ در شرایطی اتفاق میافتد که ایران با افزایش مصرف داخلی گاز و چالش ناترازی انرژی روبهرو است. اضافه شدن هر میلیون مترمکعب گاز به شبکه تولید کشور میتواند بخشی از فشار موجود در فصلهای اوج مصرف را کاهش دهد.
با تولید روزانه ۲۶ میلیون مترمکعب گاز، فاز ۱۱ اکنون میتواند سالانه حدود ۹.۵ میلیارد مترمکعب گاز غنی تولید کند؛ رقمی که از نظر اقتصادی نیز قابل توجه است. اگر ارزش متوسط هر مترمکعب گاز صادراتی یا جایگزینی آن در مصرف داخلی را در نظر بگیریم، این حجم تولید میتواند ارزش اقتصادی چند میلیارد دلاری در سال ایجاد کند.
البته ظرفیت فعلی هنوز با اهداف نهایی توسعه فاصله دارد. برنامههای توسعهای اولیه برای این فاز شامل تولید بالاتر و استفاده از فناوریهای افزایش فشار مخزن بود؛ موضوعی که در سالهای آینده برای حفظ سطح تولید اهمیت حیاتی خواهد داشت.
افت فشار در آینده و نیاز به فناوری
کارشناسان انرژی معتقدند موفقیت فاز ۱۱ تنها با افزایش تعداد چاهها سنجیده نمیشود، بلکه حفظ تولید در بلندمدت مهمترین آزمون این پروژه خواهد بود. میدانهای گازی بزرگ پس از سالها برداشت، با کاهش فشار مخزن مواجه میشوند و بدون استفاده از تجهیزات تقویت فشار، سطح تولید به مرور کاهش مییابد.
در سمت دیگر میدان مشترک، قطر نیز برنامههای گستردهای برای افزایش تولید از میدان شمالی دنبال میکند. همین مسئله باعث شده توسعه فاز ۱۱ برای ایران علاوه بر ارزش اقتصادی، ابعاد ژئوپلیتیکی نیز داشته باشد.
جمعبندی
ورود چاه جدید فاز ۱۱ پارس جنوبی به مدار تولید، یک گام مهم در مسیر فعالسازی کامل یکی از حساسترین پروژههای انرژی ایران است. افزایش تولید این فاز از حدود ۱۱ میلیون مترمکعب در روز در مراحل ابتدایی به بیش از ۲۶ میلیون مترمکعب، نشاندهنده پیشرفت قابل توجه در توسعه این میدان مرزی است.
با این حال، آینده فاز ۱۱ به توانایی ایران در تکمیل توسعه، مدیریت افت فشار مخزن و دستیابی به فناوریهای جدید وابسته است. این پروژه دیگر فقط یک طرح تولید گاز نیست؛ بلکه بخشی از رقابت بلندمدت انرژی در خلیج فارس است؛ جایی که هر مترمکعب گاز تولیدشده، بخشی از سهم اقتصادی و راهبردی کشورها را تعیین میکند.
