روزنامه نگار_ حسنا رجبی
بازسازی مجتمع تجاری ونوس در منطقه آزاد انزلی، تنها یک پروژه عمرانی پس از وقوع یک حادثه نیست؛ این اقدام آزمونی برای توان بازگشت سریع زیرساختهای تجاری، حمایت از فعالان اقتصادی و حفظ جایگاه منطقه آزاد انزلی در شبکه تجارت و گردشگری شمال کشور به شمار میرود. بازدید مدیرعامل سازمان منطقه آزاد انزلی از روند نوسازی این مجموعه، بار دیگر اهمیت احیای یکی از مراکز مهم خردهفروشی و گردشگری منطقه را برجسته کرد؛ مجموعهای که آسیب آن، علاوه بر خسارت مستقیم به واحدهای تجاری، بر جریان رفتوآمد گردشگران و فعالیت اقتصادی صدها کسبوکار اثر گذاشت.
مجتمع تجاری ونوس در منطقه آزاد انزلی طی سالهای گذشته به یکی از نقاط شناختهشده تجاری و گردشگری این منطقه تبدیل شده بود؛ مجموعهای که فعالیت آن تنها محدود به فروش کالا نبود، بلکه بخشی از زنجیره خدمات وابسته به گردشگری، حملونقل، اقامت و مصرف منطقهای را پشتیبانی میکرد.
حادثه آتشسوزی این مجتمع در تیرماه سال گذشته، اهمیت موضوع ایمنی و تابآوری زیرساختهای تجاری را در مناطق اقتصادی کشور بار دیگر آشکار کرد. گزارشهای منتشرشده از گستردگی حادثه و تلاش نیروهای امدادی برای مهار آتش حکایت داشتند؛ در جریان این حادثه بخش قابل توجهی از فضاهای تجاری مجتمع آسیب دید و فعالیت مجموعه برای مدتی متوقف شد.
اکنون تمرکز مدیریت منطقه آزاد انزلی بر بازسازی و بازگشت مجتمع ونوس به چرخه فعالیت اقتصادی است؛ اقدامی که از منظر اقتصادی، فراتر از تعمیر یک ساختمان ارزیابی میشود. یک مرکز تجاری فعال، مجموعهای از روابط اقتصادی را شکل میدهد: فروشندگان، تأمینکنندگان کالا، نیروهای خدماتی، شرکتهای حملونقل، فعالان گردشگری و مصرفکنندگان همگی به عملکرد آن وابسته هستند.
بر اساس تحلیلهای اقتصادی بخش خردهفروشی، توقف فعالیت یک مرکز تجاری متوسط میتواند اثر چندلایه ایجاد کند؛ زیرا کاهش فروش مستقیم، کاهش تقاضای خدمات جانبی و افت جذابیت گردشگری یک مقصد را به دنبال دارد. در مناطق آزاد، این اثر اهمیت بیشتری دارد، زیرا مزیت رقابتی این مناطق به ترکیبی از تجارت، گردشگری و خدمات وابسته است.
منطقه آزاد انزلی به عنوان نخستین منطقه آزاد شمال کشور، نقشی مهم در اتصال ظرفیتهای تجاری استان گیلان به بازارهای داخلی و مسیرهای ترانزیتی دریای خزر دارد. احیای مراکز تجاری فعال در این منطقه میتواند در حفظ جریان گردشگری و افزایش جذابیت سرمایهگذاری نقش داشته باشد.
بررسی تجربه جهانی در بازسازی مراکز تجاری آسیبدیده نشان میدهد که موفقیت چنین پروژههایی تنها به بازسازی فیزیکی وابسته نیست؛ بلکه استانداردسازی ایمنی، بهروزرسانی سیستمهای تأسیساتی، مدیریت بحران و افزایش مقاومت سازهای از عوامل تعیینکننده در بازگشت اعتماد عمومی محسوب میشوند.
از همین منظر، بازسازی ونوس فرصتی برای بازطراحی یک مدل تجاری مدرنتر است. استفاده از تجهیزات ایمنی جدید، اصلاح مسیرهای دسترسی اضطراری، ارتقای سیستمهای اعلام و اطفای حریق و ایجاد استانداردهای مدیریتی بالاتر میتواند ارزش اقتصادی این مجموعه را در بلندمدت افزایش دهد.
از نگاه سرمایهگذاری نیز بازگشت یک مجتمع تجاری بزرگ به مدار فعالیت، پیام مهمی برای فعالان اقتصادی دارد: زیرساختهای تجاری پس از بحران قابلیت احیا دارند و مدیریت منطقهای میتواند نقش فعالی در کاهش آثار اقتصادی حوادث ایفا کند.
حادثه ونوس همچنین ضرورت توجه بیشتر به بیمه، مدیریت ریسک و آمادگی عملیاتی در مراکز تجاری را برجسته کرد. در اقتصادی که بخش قابل توجهی از سرمایه کسبه در موجودی کالا و تجهیزات تجاری متمرکز است، پوششهای بیمهای و برنامههای پیشگیری از بحران، دیگر یک هزینه جانبی نیستند؛ بلکه بخشی از امنیت سرمایهگذاری محسوب میشوند.
بازسازی این مجتمع میتواند در آینده به الگویی برای مدیریت پس از بحران در سایر مراکز تجاری کشور تبدیل شود؛ الگویی که بر سه محور استوار است: سرعت بازگشت فعالیت اقتصادی، ارتقای استانداردهای ایمنی و حمایت از فعالان آسیبدیده.
در نهایت، ارزش واقعی پروژه بازسازی ونوس را نباید فقط با مترمربع سازه بازسازیشده یا هزینه عمرانی سنجید. شاخص اصلی، بازگشت اعتماد فعالان اقتصادی، احیای اشتغال مستقیم و غیرمستقیم و تقویت نقش منطقه آزاد انزلی در اقتصاد گردشگری و تجارت شمال کشور خواهد بود.
بازگشت ونوس به بازار، در واقع بازگشت یک ساختمان نیست؛ بازگشت یک شبکه اقتصادی است که ماههاست در انتظار روشن شدن دوباره چراغهای تجارت خود ایستاده است.
