۵۶ پروژه در منطقه آزاد انزلی؛ سرمایهگذاریها به کدام سمت میروند؟
منطقه آزاد انزلی در هفته دولت از اجرای ۵۶ پروژه خبر داد. حدود ۲ هزار میلیارد تومان از این پروژهها به بهرهبرداری رسیده و نزدیک به ۱۰ هزار میلیارد تومان نیز در دست اقدام است. ترکیب این طرحها نشان میدهد که در کنار تولید، توسعه زیرساختهای لجستیکی و حملونقلی به یکی از محورهای اصلی برنامههای منطقه تبدیل شده است.
در هفته دولت امسال، منطقه آزاد انزلی مجموعهای از پروژههای عمرانی، صنعتی، لجستیکی، حملونقلی و فناورانه را اعلام کرد. مجموع این پروژهها ۵۶ مورد عنوان شده است. ارزش طرحهای به بهرهبرداری رسیده حدود ۲ هزار میلیارد تومان و پروژههای در دست اقدام حدود ۱۰ هزار میلیارد تومان برآورد میشود.
رقم ۱۲ هزار میلیارد تومان در نگاه اول قابل توجه است، اما برای ارزیابی مسیر توسعه منطقه، صرف رقم سرمایهگذاری کافی نیست. مهمتر آن است که این منابع در چه حوزههایی هزینه میشوند و چه نسبتی با نقش اقتصادی منطقه آزاد انزلی دارند.
تولید همچنان یکی از پایههاست
بخشی از پروژههای اعلامشده به فعالیتهای تولیدی و صنعتی اختصاص دارد. پنج واحد تولیدی جدید با مجموع سرمایهگذاری حدود ۱.۵ هزار میلیارد تومان به بهرهبرداری رسیدهاند و بیش از ۲۰۰ شغل مستقیم برای آنها پیشبینی شده است.
در شهرک صنعتی سفیدرود نیز دو طرح تولیدی با سرمایهگذاری حدود ۱.۳ هزار میلیارد تومان افتتاح شده است. این ارقام نشان میدهد توسعه فعالیتهای تولیدی همچنان جایگاه مهمی در برنامههای منطقه دارد. با این حال، نکته قابل توجه در ترکیب پروژههای امسال آن است که در کنار تولید، زیرساختهایی که کالا را پس از تولید به بازار میرسانند نیز مورد توجه قرار گرفتهاند.
انبار؛ حلقهای که کمتر دیده میشود
در بخش لجستیک و انبارداری، سه انبار سرپوشیده بخش خصوصی با سرمایهگذاری ۵۰۰ میلیارد تومان در فهرست پروژهها قرار دارند. ظرفیت انبارش منطقه نیز از حدود ۶۰ هزار مترمربع به ۷۳ هزار و ۵۰۰ مترمربع افزایش یافته است.
این افزایش ظرفیت شاید به اندازه افتتاح یک کارخانه چشمگیر نباشد، اما برای منطقهای که میخواهد در تجارت و ترانزیت کالا نقش بیشتری ایفا کند، اهمیت بالایی دارد. تولید بدون امکان نگهداری، تجمیع و انتقال کالا نمیتواند بهتنهایی به افزایش تجارت منجر شود. از این رو، انبارداری را باید بخشی از زیرساخت تجاری منطقه دانست، نه صرفاً یک پروژه ساختمانی.
ریل و بندر در کانون توسعه لجستیکی
راهآهن یکی دیگر از محورهای مهم پروژههای منطقه آزاد انزلی است. توسعه خط راهآهن بندر کاسپین با سرمایهگذاری حدود ۱.۴ هزار میلیارد تومان در فهرست طرحهای انجامشده قرار گرفته است.
در بخش بندری نیز توسعه ظرفیت بندر کاسپین دنبال میشود. این بندر در حال حاضر چهار پست عملیاتی دارد و ظرفیت اسمی آن حدود ۲ میلیون تن اعلام شده است. برنامه توسعه شامل احداث چهار پست اسکله دیگر نیز در دستور کار قرار دارد.
اهمیت این پروژهها زمانی بیشتر میشود که آنها را در کنار توسعه انبارها و فعالیتهای تولیدی منطقه قرار دهیم. هدف از چنین سرمایهگذاریهایی صرفاً ساخت یک خط ریلی یا اسکله جدید نیست؛ مسئله اصلی، ایجاد امکان جابهجایی سریعتر و کمهزینهتر کالا و اتصال فعالیتهای تولیدی به شبکه تجارت است.
زیرساختهایی که کمتر در ویترین دیده میشوند
همه پروژهها صنعتی و عمرانی نیستند. فیبر نوری اختصاصی و مرکز پایش هوشمند نیز در میان طرحهای به بهرهبرداری رسیده قرار دارند که مجموع سرمایهگذاری آنها ۱۶۰ میلیارد تومان اعلام شده است. این پروژهها مستقیماً تولید ایجاد نمیکنند، اما بخشی از زیرساخت مورد نیاز برای مدیریت یک منطقه اقتصادی بزرگتر به شمار میروند.
در بخش عمرانی نیز ۸۴ پروژه عمران روستایی با سرمایهگذاری حدود ۱۰۰ میلیارد تومان اعلام شده است. در کنار این طرحها، پروژههای عمرانی بزرگتری از جمله توسعه شهرک صنعتی، ترمیم موجشکن غربی و لایروبی حوضچهها نیز در حال اجرا هستند.
وقتی فرودگاه وارد معادله میشود
یکی از برنامههای جدید منطقه آزاد انزلی، فراهمکردن بستر پروازهای باری از فرودگاه سردار جنگل است. هدف اعلامشده، تسهیل صادرات محصولات تولیدی و کشاورزی استان است.
این موضوع از یک جهت اهمیت دارد: منطقه آزاد تلاش میکند ظرفیتهای حملونقل خود را فقط به بندر و جاده محدود نکند و حمل هوایی را نیز وارد معادله کند. البته موفقیت چنین طرحی در نهایت با تعداد پروازها و میزان باری که واقعاً از طریق فرودگاه جابهجا میشود سنجیده خواهد شد.
۱۲ هزار میلیارد تومان؛ یک عدد یا یک مسیر توسعه؟
پروژههای هفته دولت منطقه آزاد انزلی را میتوان در چند گروه اصلی دستهبندی کرد: تولید و صنعت، لجستیک و انبارداری، حملونقل و ریل، زیرساختهای بندری، پروژههای عمرانی و زیرساختی، و فناوری و هوشمندسازی.
در یک سو پروژههایی قرار دارند که مستقیماً ظرفیت تولید ایجاد میکنند و در سوی دیگر، طرحهایی که وظیفه آنها فراهمکردن زیرساخت برای جابهجایی، ذخیره و تجارت کالا است. این ترکیب میتواند نشانه حرکت منطقه آزاد انزلی به سمت تقویت جایگاه لجستیکی خود باشد؛ بهویژه با توجه به موقعیت بندر کاسپین و اتصال ریلی آن.
با این حال، یک نکته همچنان باقی است: تعداد پروژه و میزان سرمایهگذاری بهخودیخود نشاندهنده موفقیت نیست. برای سنجش نتیجه این سرمایهگذاریها باید در سالهای آینده به شاخصهای واقعی مراجعه کرد؛ میزان تولید جدید، مقدار کالای ذخیرهشده در انبارها، حجم بار جابهجاشده از طریق ریل، میزان تخلیه و بارگیری بندر، ارزش صادرات و میزان استفاده واقعی از پروازهای باری.
اگر این شاخصها رشد کنند، میتوان گفت سرمایهگذاریهای انجامشده توانستهاند به عملکرد اقتصادی تبدیل شوند. در غیر این صورت، ۵۶ پروژه و ۱۲ هزار میلیارد تومان سرمایهگذاری، بیش از آنکه یک نتیجه اقتصادی باشد، صرفاً تصویری از حجم فعالیتهای عمرانی و سرمایهگذاری یک سال خواهد بود.
مسئله اصلی انزلی در مرحله بعد دیگر «چند پروژه ساخته شده» نیست؛ بلکه این است که این پروژهها تا چه اندازه توانستهاند فعالیت اقتصادی جدید ایجاد کنند و جایگاه منطقه را در تجارت و لجستیک کشور تقویت کنند.
