نادیا محمدی
معاون سردبیر تجارت جهانی
بررسی تازه آمارهای مرکز آمار ایران از تورم نقطهبهنقطه خرداد ۱۴۰۵، تصویری نگرانکننده از جغرافیای تورم در کشور ترسیم میکند؛ جایی که ۱۱ استان از مرز ۱۰۰ درصد عبور کردهاند. ایلام با ۱۱۴.۷ درصد، کردستان با ۱۱۱.۷ درصد، لرستان با ۱۰۹.۸ درصد، آذربایجان غربی با ۱۰۶.۱ درصد و کرمانشاه با ۱۰۵.۵ درصد در صدر این فهرست قرار دارند. پس از آن نیز گلستان (۱۰۳.۹ درصد)، خراسان شمالی (۱۰۳.۳ درصد)، چهارمحال و بختیاری (۱۰۳.۱ درصد)، مرکزی (۱۰۱.۸ درصد)، هرمزگان (۱۰۱.۴ درصد) و کهگیلویه و بویراحمد (۱۰۰.۷ درصد) دیده میشوند.
اما در میان این اعداد، یک الگوی قابل تأمل به چشم میخورد؛ از ۱۱ استان دارای تورم سهرقمی، دستکم پنج استان میزبان مناطق آزاد تجاری هستند؛ ایلام با منطقه آزاد مهران، کردستان با منطقه آزاد بانه–مریوان، آذربایجان غربی با منطقه آزاد ماکو، کرمانشاه با منطقه آزاد قصرشیرین و هرمزگان با کیش و قشم.
این همزمانی، پرسشی جدی را مطرح میکند: اگر فلسفه شکلگیری مناطق آزاد، توسعه صادرات، جذب سرمایهگذاری، رونق تولید و افزایش اشتغال بوده است، چرا بخش قابل توجهی از استانهای دارای این ظرفیت، امروز در صدر جدول تورم قرار گرفتهاند؟ آیا مناطق آزاد توانستهاند مأموریت اصلی خود را انجام دهند یا به تدریج از اهداف اولیه فاصله گرفتهاند؟
منتقدان سالهاست هشدار میدهند که بسیاری از مناطق آزاد، به جای تبدیل شدن به دروازه صادرات، به کانون واردات کالا و تجارت مصرفمحور بدل شدهاند؛ روندی که نه تنها ارزش افزوده تولیدی ایجاد نکرده، بلکه با تقویت تقاضا برای کالاهای وارداتی، فشار بیشتری بر بازارهای محلی وارد کرده است.
نکته قابل توجه دیگر آن است که بیشتر این استانها در زمره مناطق کمتر برخوردار کشور قرار دارند؛ استانهایی که قرار بود مناطق آزاد، موتور محرک توسعه و کاهش شکافهای اقتصادی در آنها باشند. اکنون اما همزمانی محرومیت، تورم سهرقمی و حضور مناطق آزاد، این پرسش را پررنگتر میکند که آیا این سیاست در اجرا از مسیر قانونی خود منحرف شده است؟ پاسخ قطعی نیازمند پژوهشهای علّی و تفکیک سایر عوامل اثرگذار بر تورم است، اما آمارهای خرداد ۱۴۰۵ دستکم زنگ خطری جدی برای بازنگری در عملکرد مناطق آزاد و میزان تحقق اهداف اولیه آنها به صدا درآورده است.
