مناطق آزاد ایران در سالهای اخیر میان دو تصویر متفاوت گرفتار شدهاند؛ از یک سو در شرایط جنگی و بحران، به گفته مدیران این مناطق توانستند نقش مهمی در تأمین کالاهای اساسی، ترانزیت و تابآوری اقتصادی کشور ایفا کنند و از سوی دیگر، کاهش بخشی از مشوقهای مالیاتی و گمرکی، محدودیتهای ارزی و نگاههای انقباضی، مزیت رقابتی آنها را در برابر مناطق آزاد کشورهای همسایه تحت فشار قرار داده است. در این میزگرد، اسفندیار شاهمنصوری، معاون توسعه اقتصادی و سرمایهگذاری دبیرخانه شورای عالی مناطق آزاد، و مصطفی طاعتی مقدم، مدیرعامل سازمان منطقه آزاد انزلی، درباره بازتعریف مأموریت مناطق آزاد، صادرات مجدد، ظرفیتهای ترانزیتی انزلی، چالشهای مالیاتی و ضرورت احیای مشوقهای اولیه این مناطق سخن گفتهاند.
### پرسش:
با توجه به اینکه انتظار از مناطق آزاد، یک انتظار ملی است، ارزیابی شما از نقش و ظرفیت این مناطق در اقتصاد کشور چیست؟ آیا مناطق آزاد توانستهاند در شرایط اخیر، بهویژه در شرایط جنگی، کارکرد مورد انتظار خود را ایفا کنند؟
### اسفندیار شاهمنصوری:
من نیز تشکر میکنم که توجه ویژهای به مناطق آزاد و مسائل و انتظارات مرتبط با آنها دارید و این موضوعات را دنبال میکنید. واقعیت این است که مناطق آزاد ظرفیتهای بسیار بالایی میتوانند برای کشور ایجاد کنند، بهخصوص در شرایط جنگی که اتفاق افتاد. این مسئله بیش از پیش خود را نشان داد و مشخص شد که مناطق آزاد را میتوان از یک درگاه برای توسعه تجارت، تقریباً به فضایی برای تقویت و، به تعبیر دقیقتر، مقاومت اقتصادی تبدیل کرد.
فعالان اقتصادی حاضر در مناطق آزاد و مدیران این مناطق، تقریباً جهادگران این عرصه بودند و توانستند حق مطلب را ادا کنند و در فضای نیاز اقتصادی کشور یاریرسان باشند و در شرایط جنگی، به تأمین نیازهای مردم کمک کنند.
واقعیت این است که تقریباً میتوان گفت طی دو سه ماه گذشته، فضای نظارتی و کنترلی حاکم بر کشور به این جمعبندی رسید که میتوان سطح تسهیلگری تجاری را، به میزان بیشتری نسبت به شرایط پیشین، افزایش داد.
این امر موجب شد که تقریباً در شرایط جنگی به این جمعبندی برسیم که همه دست به دست یکدیگر بدهیم. همه نهادهای ناظر و همه نهادهای موازی که در کنار ما هستند، همکاری کردند و با شرایط بسیار تسهیلگرانه برای فعالان اقتصادی، توانستیم در این شرایط به تأمین نیازهای مردم کمک کنیم.
این تجربهای شد و در نهایت به این نتیجه رسیدیم که امروز نهادهای ناظر و تصمیمگیر به این جمعبندی رسیدهاند که فضای تجاری را تسهیل کنند و قوانین و مقررات دستوپاگیری را که در حال حاضر برای فعالان اقتصادی وجود دارد، به سمتی هدایت کنند که تجربهای که در شرایط جنگی رقم خورد، استمرار پیدا کند. این تجربه، تجربه بسیار خوبی بود.
اما انتظاری که واقعاً از مناطق آزاد داریم، در چند مؤلفه خلاصه میشود: توسعه صادرات، واردات کالاهای اساسی، اشتغالزایی و، بهخصوص و مهمتر از همه، امنیت کشور.
مستحضر هستید که مناطق آزاد ما در مرزهای کشور پراکنده هستند. ما ۱۸ منطقه آزاد داریم که در اطراف کشور پراکنده شدهاند و این مناطق میتوانند، در صورت سیاستگذاری درست و همراه با نگاه نظارتی و ملی که میتواند در فضای سیاستگذاری کشور شکل بگیرد، دیپلماسی کشور را با کشورهای همسایه تقویت کنند.
### پرسش:
با توجه به اینکه برای هر یک از مناطق آزاد در ابتدا مأموریتهای مشخصی تعریف شده بود، از جمله انزلی در حوزه صنعت پوشاک، ارس در صنایع سلولزی، ماکو در حملونقل و ترانزیت کالا، کیش در فناوری حفاری صنایع نفت و گاز و حوزه دریایی، اروند در صنایع پالایشگاهی، قشم در فناوریهای زیستی و چابهار در صادرات مجدد، آیا امروز گزارشی وجود دارد که نشان دهد این هدفگذاریها به نتیجه رسیدهاند؟
### اسفندیار شاهمنصوری:
اگر در ابتدا چنین نگاههایی وجود داشته است، با توجه به فضای واقعی اقتصاد کشور که اکنون با آن مواجه هستیم، به این جمعبندی رسیدهایم که باید بازنگری مجددی در ظرفیتها، زیرساختها، اولویتها و مزیتهای رقابتی هر یک از این مناطق داشته باشیم.
واقعاً منطقه آزاد انزلی فقط نمیتواند بر پوشاک متمرکز باشد. چرا؟ زیرا در همین شرایط جنگی شاهد بودیم که منطقه آزاد انزلی و منطقه آزاد مازندران از درگاههای مهم تأمین کالاهای اساسی برای کشور بودند.
این دو منطقه به واسطه دسترسی به اوراسیا، دریای کاسپین و کشورهای CIS میتوانند مبادی تأمین کالاهای اساسی باشند و همچنین مبادی مهمی برای صادرات کالاهای تولیدی این مناطق به کشورهای حوزه اوراسیا باشند؛ بازاری که میتواند ظرفیت مناسبی برای ارزآوری کشور ایجاد کند.
### پرسش:
آیا این تغییر کارکرد مناطق آزاد از مأموریتهای اولیه به سمت استفاده از ظرفیتهای موجود، به معنای یک نگاه توسعهگرایانه و منعطف است که متناسب با اقتضائات اقتصادی کشور، خود را بازتعریف میکند؟
### اسفندیار شاهمنصوری:
ما متناسب با مزیتهای رقابتی و پتانسیل هر منطقه، در حال بازنگری در نقش مناطق هستیم.
این مناطق ما که در پهنه کشور پراکنده هستند، از ظرفیتهای مختلفی برخوردارند؛ چه از بعد لجستیک، چه از بعد جذب سرمایهگذار متناسب با موقعیت منطقهای، سرمایهگذار داخلی و خارجی، و همچنین توسعه روابط تجاری که هر یک از این مناطق میتوانند در عرصه ملی کشور ایفا کنند.
واقعاً هر یک از این مناطق ویژگیهایی دارند که شاید منطقه دیگری از آنها برخوردار نباشد.
اگر بخواهیم تمرکز را فقط بر یک محصول خاص یا تولید محصولات خاص در این مناطق قرار دهیم، به نظر من نگاه درستی نبوده است. ما باید با توجه به شرایطی که در آن قرار داریم، قابلیتها را فعال کنیم.
باید پتانسیل مناطق را متناسب با مزیت جغرافیایی و مزیت منطقهای آنها و با توجه به سطح دسترسی به کشورهای همسایه، بازنگری کنیم.
### پرسش:
آقای طاعتی مقدم، با توجه به اینکه از اواخر دهه ۶۰ سه منطقه آزاد کیش، قشم و چابهار اجازه تأسیس پیدا کردند، در دهه ۸۰ مناطق آزاد اروند، انزلی و ارس ایجاد شدند و در دهه ۹۰ نیز ماکو به این مجموعه اضافه شد، ارزیابی شما از عملکرد مناطق آزاد در انطباق با سیاستهای کلان توسعه اقتصادی و سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی چیست؟
### مصطفی طاعتی مقدم:
چابکی تصمیمگیری که در مناطق آزاد وجود دارد، به نوعی شاید برای تصمیمگیرانی که در حوزه ملی فعالیت میکنند، رشکبرانگیز بوده است.
اینکه ما در مناطق آزاد، با توجه به قانون مترقی که از ابتدا داشتیم، یعنی قانون مترقی تشکیل مناطق آزاد و اختیاراتی که به مدیرعامل و هیئتمدیره هر منطقه آزاد داده شد، موجب شد که با همان حداقل مزیتهایی که دولت به مناطق آزاد داده بود، بتوانند با سرعت بالاتری نسبت به سرزمین اصلی، فرآیند توسعه را در مناطق آزاد رقم بزنند.
شاید همین موضوع باعث شده است که توجه بسیاری به مناطق آزاد جلب شود و به نوعی کجفهمیهایی نسبت به مناطق آزاد نیز به وجود بیاید. این کجفهمیها موجب شکلگیری بخشی از بخشنامههای متضاد و هزینههای مضاعفی شده است که طی سالیان گذشته برای فعالان اقتصادی مناطق آزاد ایجاد شدهاند.
طی همین دو سال گذشته که از دولت آقای رئیسی گذشته است، با رویکردی که در دبیرخانه شورای عالی مناطق آزاد وجود داشته، بسیاری از این موضوعات و گرهها باز شده و توانسته است در مناطق آزاد تحولاتی ایجاد کند.
اما اینکه برای فعال اقتصادی که در یک منطقه آزاد حضور دارد، مالیات بر ارزش افزوده مضاعف دریافت کنیم، یعنی نسبت به فعال اقتصادی در سرزمین اصلی مالیات بیشتری دریافت کنیم، یکی از نمونههایی بوده که در دو سال گذشته در مناطق آزاد حل شده است.
اما آنچه در مناطق آزاد وجود دارد، بحث چابکی است. اکنون در زمان بحران، آنچه نشان داده شده، همین انعطاف در تصمیمگیریها و ناشی از اختیاراتی است که در مناطق آزاد وجود دارد.
ما در منطقه آزاد انزلی، در حوزه ترانزیت کالا و حملونقل کالا، در مقایسه با بنادری که مناطق آزاد نیستند، شاهد رشد قابلتوجهی بودهایم. رشدی که سال گذشته فقط بندر انزلی داشته، بیش از ۵۰ درصد بوده است، در حالی که رشد بنادر شمالی ما کمتر از ۱۰ درصد و حتی کمتر از ۸ درصد بوده است.
این نشان میدهد که در مناطق آزاد، با توجه به فرآیند تصمیمگیری موجود، میتوانیم با سهولت و سرعت بیشتری که شاید نظام بوروکراتیک کشور اجازه ندهد، تصمیمگیری کنیم و اقدامات لازم را به انجام برسانیم.
### پرسش:
آیا نباید از نگاه یکبعدی به مناطق آزاد فاصله گرفت و کارکردهای چندگانه این مناطق را در نظر گرفت؟
### مصطفی طاعتی مقدم:
انتقادی که نسبت به انتظارات از مناطق آزاد دارم، همین موضوعی است که آقای دکتر شاهمنصوری نیز به آن اشاره کردند.
ما نباید به مناطق آزاد به صورت یکبعدی نگاه کنیم. مناطق آزاد ما عمدتاً در مناطقی قرار دارند که میتوانند کارکردهای چندگانه داشته باشند.
اینکه منطقه آزاد انزلی را صرفاً معطوف به صنعت و آن هم یک صنعت خاص، یعنی صنعت پوشاک، کنیم، کاملاً اشتباه است.
شاید این تصمیمگیری مربوط به ۲۰ سال پیش بوده باشد. در دنیای امروز، با حجم بالایی که اقتصاد دیجیتال میتواند داشته باشد و جایگاهی که انزلی نسبت به مراکز دانشگاهی و جمعیتی کشور دارد و همچنین جذابیتی که برای سکونت دارد، شاید بتواند به یک هاب برای این حوزه تبدیل شود.
اینکه ما در انزلی زیرساختهای مناسبی برای ترانزیت کالا و حملونقل داریم، نشان میدهد که چهار مد حملونقل در منطقه آزاد انزلی وجود دارد.
وقتی ما از این پتانسیل برخوردار هستیم و در چهارراه اصلی شمال و جنوب قرار داریم، باید از این فرصت استفاده شود.
انزلی میتواند محل ترانزیت کالا برای حملونقل در هر چهار مد باشد و همچنین میتواند محل پردازش و ارائه خدمات برای صادرات و واردات کالا باشد.
ما فقط شاید لازم است کمی بیشتر بر کلمه «خدمات» نیز تمرکز کنیم.
بسیاری از مناطق آزادی که در دنیا وجود دارند، از جمله کشورهای حاشیه خلیج فارس، در حوزه حملونقل کالا خدمات ارائه میکنند و بر صادرات مجدد نیز تمرکز دارند.
صادرات مجدد، به هر حال، تعریف مشخصی دارد. صرفاً اگر ما بر میزان تولید و تناژ تولید یا ارزش تولید محصولات تمرکز کنیم، شاید با توجه به رویکردی که امروز در دنیا و تجارت وجود دارد، چندان مناسب نباشد و این بازنگریها باید اتفاق بیفتد.
این بازنگریها خوشبختانه اکنون در مناطق آزاد و در دبیرخانه شورای عالی مناطق آزاد در حال انجام است.
ما طرحهای جامعی که در مناطق آزاد داشتیم، همواره مورد انتقاد ما بوده است. میگفتیم این طرح جامعی که در منطقه آزاد انزلی داریم، با طرح جامع شهرستانهای دیگر گیلان مانند فومن و صومعهسرا یا حتی خود شهر انزلی تفاوتی ندارد و عمدتاً رویکرد، رویکردی معطوف به کالبد خود منطقه و تعیین کاربری برای اراضی بوده است، به جای اینکه بر اقتصاد تمرکز کنیم.
این تغییراتی که اکنون در دنیا شاهد آن هستیم، در حوزه اقتصاد در حال وقوع است.
در بازنگری طرح جامع، حتی طرح جامع راهبردی، باید بسیار دقت کنیم که این موضوع با طرح جامع کالبدی خلط نشود.
طرح جامع راهبردی عملیاتی که دبیرخانه مناطق آزاد اکنون در حال پیگیری آن است، مأموریت اصلی منطقه آزاد انزلی را به عنوان منطقه آزاد و به عنوان گره اصلی، یا به اصطلاح انگلیسی node، حملونقل چهاروجهی ترکیبی شمال کشور تعریف کرده است.
اکنون اساساً رویکرد در منطقه آزاد، با توجه به زیرساختها و بندری که در منطقه آزاد انزلی داریم، این است که این بندر از لحاظ فنی، نسبت به بنادر دیگر دریای خزر، نه فقط در کشور ما، بلکه در کل دریای خزر، بندی است که از نظر فنی جانمایی آن به گونهای انجام شده که کمترین اثرپذیری را از پسروی آب دریای خزر دارد.
این یک شانس و یک فرصت است که باید از آن استفاده کنیم.
وقتی دولت آقای روحانی تصمیم گرفت بندر کاسپین به ریل متصل شود و به جای تمرکز بر اتصال ریل به سمت شهر انزلی، اتصال آن به بندر کاسپین مورد توجه قرار گرفت، دقیقاً با همین رویکرد بود.
ما اکنون باید از این ظرفیت ریلی استفاده کنیم تا هم آن را ارتقا دهیم و هم بتوانیم در کنار ظرفیتهای دیگر حوزه حملونقل و ترانزیت کشور، حضور فعالی داشته باشیم.
### پرسش:
با توجه به ظرفیت منطقه آزاد انزلی در اوراسیا، کشورهای عضو شانگهای، اروپا، قفقاز و همچنین ارتباط با کل ایران، جنوب کشور و خلیج فارس، آیا قوانین و مقررات فعلی توانستهاند اشکالات چند دهه گذشته را در قالب یک راهکار نوین حل کنند یا همچنان مناطق آزاد عمدتاً با واردات کالا شناخته میشوند؟
### اسفندیار شاهمنصوری:
از بعد قوانین و مقررات، بسیار جالب است که اکنون آقای دکتر طاعتی مقدم به موضوع صادرات مجدد اشاره کردند.
لازم است اینجا به حضرتعالی و شنوندگان عزیز عرض کنم که کشور عزیز ما با این وسعت و پهناوری و این فضای تجاری که داشته، هیچ مصوبه و هیچ قانونی در تعریف صادرات مجدد نداشته و قوانین و مقرراتی نیز برای آن در کل کشور تعریف نشده بود.
اما ما در دبیرخانه شورای عالی مناطق آزاد، با کسب تجربه و دریافت اطلاعات لازم از مناطق آزاد خودمان و مدیران محترم، نشستیم و قوانین و دستورالعمل و شیوهنامهای را برای صادرات مجدد تنظیم کردیم که انشاءالله در یکی از آخرین جلساتی که احتمالاً در مردادماه برگزار خواهد شد، در شورای عالی مناطق آزاد به تصویب برسد.
مناطق آزاد میتوانند به صورت عملی از این قانون برای صادرات مجدد استفاده کنند.
این امر به یک رویه تجاری تبدیل خواهد شد.
پتانسیلی که ما در ارتباط با کشورهای همسایه داریم، قابل توجه است. کشورهای افغانستان، پاکستان، عراق، کشورهای حوزه اوراسیا، CIS و کشورهای جنوبی حاشیه خلیج فارس، اغلب کشورهایی هستند که مبتنی بر مصرف هستند.
اگر بتوانیم با سطح فناوری موجود در کشور ایران، در حوزه صادرات مجدد رویه درستی را پیادهسازی کنیم، این امر میتواند خود یک محرک مثبت در مناطق آزاد برای افزایش سطح تجارت با کشورهای همسایه و ایجاد ارزآوری باشد و حاشیه سود بسیار بالایی برای فعالان اقتصادی، انشاءالله، به همراه داشته باشد.
این یکی از رویههایی است که به سمت آن حرکت کردهایم و بهزودی خبر آن منتشر خواهد شد و از فعالان اقتصادی نیز دعوت میکنیم که از این فرصت استفاده کنند.
اما در ارتباط با سایر محرکهایی که میتوانند در مناطق آزاد محرک لازم باشند، متأسفانه در فضایی که ما در آن فعالیت میکنیم، یعنی فضای تجارت در مناطق آزاد، نگاه محدودکننده و انقباضی و انتقادی، بیش از نگاه حمایتی است.
### پرسش:
با توجه به سابقه انتقادهایی که مناطق آزاد را «دروازه واردات» میدانند، آیا این نگاه محدودکننده و انقباضی باعث نشده است فرصتهایی که میتوانند برای فعالان اقتصادی مناطق آزاد ایجاد شوند، محدود شوند؟
### مصطفی طاعتی مقدم:
ما در ۱۸ منطقه آزاد، کل حجم سهمیه کالای مسافری که داریم چقدر است؟ حدود ۵۰۰ میلیون دلار. ۵۰۰ میلیون دلار آن تازه تصویب شده است.
در کل بازاری که شما در منطقه آزاد انزلی میبینید، بازار خردهفروشی فاز تجارت و گردشگری ما، در مجموع سال گذشته ۶۵ میلیون دلار کالای مسافری وارد کرده است.
این عدد را در برابر عملکردی قرار دهید که اکنون منطقه آزاد انزلی در حوزه ترانزیت کالا داشته است.
گاهی اوقات برخی بخشها بیشتر در معرض دید قرار دارند.
آنچه ما از مناطق آزاد انتظار داریم این است که تصمیمگیران، مانند یک گردشگر و با دیدگاهی که یک گردشگر نسبت به منطقه آزاد دارد، تصمیمگیری نکنند.
اگر منطقه آزاد انزلی را با پنج یا شش مجتمع تجاری که اکنون در مراکز خرید فاز تجارت وجود دارند میبینند، عملکرد بندر منطقه آزاد انزلی را نیز ببینند و بررسی کنند که چه اتفاقی در حال رخ دادن است.
### پرسش:
آیا نباید سهم کالای مسافری مناطق آزاد را با تجارت ملوانی و کولهبری و اصطلاحاً کالای تهلنجی مقایسه کرد؟
### مصطفی طاعتی مقدم:
اگر سهم خردهفروشی را که در قشم اتفاق میافتد، بررسی کنید، با توسعهای که منطقه آزاد در زیرساختهای قشم ایجاد کرده است، دقیقاً منطبق با چیزی بوده که قانون به ما گفته است.
قانون گفته است که ما باید درآمد کسب کنیم و این درآمد منجر به آبادانی آن منطقه شود.
قاعدتاً این امر به آبادانی قشم نیز منجر شده است.
چرا این اتفاق اکنون در قشم افتاده است؟ فرضاً شاید در جزیره هنگام چنین شرایطی نداشتهایم یا در بخشهای دیگری از کشور چنین وضعیتی وجود نداشته است.
این تصمیمگیری و توان مناطق آزاد بوده است که موجب این توسعه شده است.
در مورد تجارت ملوانی و کولهبری نیز باید دقت کرد.
ما برای موضوع تجارت ملوانی و کولهبری اقدام کردیم. اکنون عوارضی که برای کالای تحت عنوان تهلنجی تعیین شده، قابل توجه است.
من کالایی دارم که در منطقه آزاد انزلی تولید میشود و تولیدکننده آن معترض است که کالایی که در حال تولید آن است، به بازار ایران، به عنوان کالای تهلنجی وارد کشور میشود.
این کالاهای تهلنجی از انواع و اقسام مرزهای کشور وارد میشوند و عوارض آنها ۵ درصد است.
این اتفاق در حال رخ دادن است.
ما جدا از بهانههای کاهش تبعات اجتماعی، مجموعهای از تصمیمگیریها را انجام دادهایم که آنها اکنون به دروازههایی برای نوعی قاچاق رسمی کشور تبدیل شدهاند و این روند در آنها در حال اتفاق افتادن است.
پس از آن، تمام نگاهها متوجه کجا میشود؟ متوجه جایی که توسعه اتفاق افتاده است.
توسعه کجا اتفاق افتاده است؟ در مناطق آزاد.
وقتی یک منطقه توسعه پیدا کرده است، شاید اگر سرزمین اصلی و مناطق آزاد همگام با یکدیگر توسعه پیدا میکردند، چنین نگاهی وجود نداشت.
اما وقتی دیده میشود که در یک محدوده که به نام منطقه آزاد شناخته میشود، مظاهر توسعه کاملاً مشخص است و در مناطق مجاور و نزدیک به آن شاید محرومیت وجود داشته باشد، باز هم نگاهها به زرقوبرق بازارها معطوف میشود.
متأسفانه این زرقوبرق بازارها باعث میشود تصمیمگیریهایی اتفاق بیفتد و نسبت به نقشی که مناطق آزاد انزلی و سایر مناطق آزاد در توسعه زیرساختهای کشور ایفا میکنند، واقعاً بیتفاوتی ایجاد شود.
اکنون در منطقه آزاد انزلی، بیش از ۲۰۰ واحد صنعتی داریم. بیش از ۲۰۰ واحد صنعتی در حال فعالیت هستند که یکی از بزرگترین واحدهای تولیدی کشور در حوزه سلولزی نیز در منطقه آزاد انزلی فعالیت میکند و بخشی از نیاز کشور را تأمین میکند.
اما متأسفانه تمام نگاهها به همان مجتمعهای تجاری دوخته شده است.
### پرسش: یکی از انتقادهای اصلی درباره مناطق آزاد، از دست رفتن بخشی از مشوقهای اولیه است. این مسئله چه اثری بر تولید، جذب سرمایهگذار و رقابتپذیری مناطق آزاد گذاشته است؟
### دکتر مصطفی طاعتی مقدم:
اکنون قوانینی که در مناطق آزاد داشتیم، ببینید، وقتی در سالیان گذشته بخشی از مشوقها را در مناطق آزاد از دست دادیم، متأسفانه مزیتهای مالیاتی را نیز از دست دادیم.
وقتی قانون مالیات بر ارزش افزوده در سال ۱۴۰۰ تغییر پیدا کرد، یعنی از مصرفکننده به تولیدکننده تغییر کرد، ما وقتی منطقهای هستیم که در داخل کشور قرار داریم، مانند منطقه آزاد انزلی، منطقه آزاد ارس و منطقه آزاد ماکو که محصور در سرزمین اصلی هستیم، با تغییر قانون ارزش افزوده، عملاً تولیدکننده در منطقه آزاد انزلی باید ۹ درصد ارزش افزوده مضاعف را به صورت علیالحساب پرداخت کند تا بتواند آن را در سرزمین اصلی تهاتر کند. در نتیجه، عملاً هزینههای تولید ما در مناطق آزاد نسبت به سرزمین اصلی، حداقل ۹ درصد افزایش پیدا میکند.
علاوه بر هزینههای دیگری که مناطق آزاد دارند، این مسائل موجب شده است که اکنون واقعاً برای جذب سرمایهگذار در مناطق آزاد با مشکل مواجه شویم.
نیازمند آن هستیم که مشوقهایی را که در مناطق آزاد از دست رفتهاند، احیا کنیم. حالا معافیت مالیاتی ۲۰ ساله که امسال متأسفانه در قانون برنامه هفتم، موضوع مالیات بر ارزش افزوده نیز به آن اضافه شد و معافیت آن برداشته شد، از جمله مواردی است که باید برای احیای آنها تلاش کنیم.
آقای شاهمنصوری میدانند که دبیرخانه تا چه اندازه تلاش کرده است تا این موارد از قوانین حذف شوند و بتوانیم دوباره مناطق آزاد را به روال سابق و مزیتهای رقابتی واقعی که باید داشته باشند، بازگردانیم.
زیرا در دنیا میان مناطق آزاد رقابت وجود دارد.
وقتی ما مزیتها را از مناطق آزاد میگیریم، چگونه انتظار داریم سرمایهگذار خارجی به منطقه آزاد انزلی یا منطقه آزاد ارس بیاید؟
وقتی رقبای ما در مناطق آزاد کشورهای همسایه، در امارات، عمان و کشورهای حاشیه خزر، مالیات صفر، معافیتهای مالیاتی ۵۰ ساله و معافیتهای مالیاتی بلندمدت دارند و از خدمات زیرساختی مناسب و بانکهای آفشور برای تبادلات ارزی برخوردارند، ما در داخل کشور، وقتی از این مزایا محروم هستیم، چگونه میتوانیم انتظار داشته باشیم جذب سرمایهگذار خارجی اتفاق بیفتد؟
اکنون یکی از مواردی که واقعاً در مناطق آزاد با آن دستبهگریبان هستیم، موضوع تعهدات ارزی است که برای مناطق آزاد نیز مانند سرزمین اصلی در نظر گرفته شده است؛ در حالی که در مناطق آزاد، اساساً رویههای صادراتی ما به خارج از کشور با سرزمین اصلی متفاوت است.
با این حال، این مقررات به مناطق آزاد نیز تعمیم داده شدهاند و همه این موارد موجب شده است که مناطق آزاد ما اکنون با دستاندازهای شدیدی مواجه شوند.
ما واقعاً در منطقه آزاد انزلی و سایر مناطق درگیر این مسائل هستیم و امیدواریم که در دولت جدید، با رویکردی که وجود دارد و نگاهی که شخص آقای رئیسجمهور به مناطق آزاد دارند و آشناییای که با این حوزه دارند، انشاءالله این مشکلات نیز برطرف شود.
### پرسش:
با توجه به انتظارات ملی از مناطق آزاد و در مقابل، محدودیتهایی که در عمل برای مدیران و فعالان اقتصادی این مناطق ایجاد شده است، مهمترین اقداماتی که باید برای حل این تناقضات انجام شود چیست؟
### اسفندیار شاهمنصوری:
من در تأیید صحبتهای آقای دکتر طاعتی مقدم باید عرض کنم که ما در دبیرخانه شورای عالی مناطق آزاد تمام تلاش خود را میکنیم تا این مشکلات ساختاری و تقنینی برطرف شوند.
ما نیاز داریم که مناطق آزاد به جایگاه واقعی خود بازگردند و آن مشوقهای اولیه که فلسفه وجودی این مناطق بوده است، انشاءالله احیا شود.
